प्रतिजैविकांचा होणारा अतिरिक्त वापर थांबविलाच पाहिजे.

प्रतिजैविके म्हणजे अण्टीबायोटिक्स औषधे. सध्या या औषधांचा उपयोग करण्याचे प्रमाण खूपच वाढले आहे. माणसाच्या शरीरात शिरलेल्या आणि रोग उत्पन्न करणा-या जीवाणूंना आणि विषाणूंना मारण्यासाठी केलेली विशिष्ट प्रकारची औषध योजना म्हणजेच प्रतिजैविके होत. या प्रतिजैविकांच्या उपयोगाने शरीरात शिरलेले जीवाणू आणि विषाणू मारले जात असल्याने आजाराच्या लक्षणापासून आपणाला तात्काळ आराम मिळतो. सध्याच्या धावत्या जगात म्हणजेच ‘घे गोळी आणि पळ कामाला’च्या युगात तात्काळ आराम देण्याचा हा प्रतिजैविकांचा गुणधर्म म्हणजेच आपणाला साक्षात ईश्वराचे वरदान वाटत आहे. त्यामुळे आधुनिक उपचार पध्दतींच्या वैद्यांकडे, ‘मला एखादे अण्टीबायोटिक द्या’, अशी मागणी करणारे रुग्णही आता दिसू लागले आहेत. वास्तविक पाहता आपल्या शरीरात बाहेरुन येणा-या विषाणू आणि जीवाणूंशी लढणारी यंत्रणा असतेच. ही यंत्रणा नैसर्गिकपणे त्यांच्याशी लढत असते. शरीरातील या यंत्रणेने आपले काम सुरु केले की, त्याची काही लक्षणे शरीरावर उमटू लागतात. खरे तर शरीरातील ही यंत्रणा शरीर स्वच्छ करण्यासाठी धडपडत असल्याचे हे द्योतक आहे. पण, या लक्षणांना आजार मानण्याची कल्पना आपणाकडे आहे आणि याच आजारावर आपण औषध सुरु करीत असतो. वास्तविक पाहता शरीरातील अंतर्गत यंत्रणा जे शरीर शुध्दीचे काम करीत आहे, त्याला पूरक ठरेल अशी भूमिका आपण घ्यायला हवी. आपण तशी भूमिका घेऊन शरीराला या कामात मदत करण्याचा साधा विचारही आपण करीत नाही. उलट चटकन बरे होण्यासाठी आपण प्रतिजैविकांचा मारा शरीरावर करीत असतो. त्यामुळे शरीराच्या या कामात अडथळेच तयार होतात. प्रतिजैविकांच्या सेवनाने विषाणू आणि जीवाणू नष्ट होतातही पण, हे जीवाणू आणि विषाणू शरीरात वाढण्यासाठी पूरक ठरलेली शरीरातील घाण आणि व्यवस्था तशीच राहते. साहजिकच लक्षणे बरी झाल्याने आपणाला आजार बरा झाल्याचे समाधान मिळते. पण, आजाराला पोषक असणारी शरीराची व्यवस्था तशीच राहिल्याने कालांतराने आजार परत उदभवतो आणि हे समाधान क्षणिक ठरते. आपणाला माहिती झालेली असते की, अमूक प्रकारच्या लक्षणांमध्ये अमूक गोळ्या घेतल्या की, आपणाला तात्काळ आराम मागच्या वेळेस मिळाला होता. मग वैद्यकीय सल्ल्याची गरज आपणाला रहात नाही आणि औषधांच्या दुकानातून त्या गोळ्या आणून आपण परस्परच सेवन करीत जातो. अशा प्रकाराने साधी सर्दी झाली तरी कळत न कळत अशी प्रतिजैविके घेणारी अनेक माणसे आम्ही पाहिली आहेत. प्रतिजैविकांचा एक गुणधर्म असतो. एकदा त्याची सवय झाली की, ती घेतल्याशिवाय आजार बराच होत नाही. त्याही पुढे जाऊन त्याच्या मात्रेची (डोस) सवय होते आणि मग त्याचा परिणाम दिसावा यासाठी पुढे प्रत्येकवेळी त्याची मात्रा वाढवतच जावे लागते. अशी किरकोळ कारणाने प्रतिजैविके घेण्याची रुग्णांचीही हौस काही डॉक्टरांनी नेमकी हेरली आहे. ‘‘अमूक डॉक्टरकडे गेलो ... एक इंजेक्शन आणि दोनच गोळ्या घेतल्या...सकाळी उठून फिरायला लागलो, ’’ असं सांगत रुग्ण गावभर फिरुन जाहिराती करीत असल्याने असे डॉक्टरही आता कसलाच विचार न करता साध्यासुध्या आजारातही इंग्रजीत ज्याला ‘हाय्यर अण्टीबायोटिक्स’ म्हणतात, ती देत असतात. सध्या वैद्यकीय क्षेत्राचा उपयोग सेवा भावापेक्षा व्यवसाय म्हणून करण्याकडे कल वाढत आहे. पूर्वी वैद्यकीय व्यवसाय घराण्याची परंपरा होती. कसलाही खर्च न करता एका पिढीकडून दुस-या पिढीला हे ज्ञान हस्तांतरित करण्यात येत होते. साहजिकच शिकण्याचा खर्च नसल्याने त्यातला सेवाभावही वैद्यकीय शिक्षणाचे एक अविभाज्य अंग म्हणून शिकवला जात होता. आता घरात मिळणारे हे वैद्यकीय शिक्षण महाविद्यालयात गेले. साहजिकच त्यातही व्यावसायिक दृष्टीकोनाची मंडळी शिरली आणि या क्षेत्राचाही व्यवसाय झाला. लाखो रुपये खर्च करुन पदवी घेतलेले हे डॉक्टरही मग या क्षेत्राकडे व्यवसाय म्हणूनच पाहू लागले आणि रुग्ण म्हणजे गि-हाईक झाले. ते कायम आपल्याकडेच येत रहावे, यासाठी त्याला तात्काळ बरे वाटले पाहिजे म्हणून अशा प्रतिजैविकांचा वारेमाप वापर करण्याची पध्दत यातूनच वाढत चालली आहे. प्रतिजैविकांच्या या परिणामांसोबतच त्यांचे होणारे दुष्परिणामही खूप आहेत. विविध अवयवांवर होणारे त्याचे परिणाम भविष्यात माणसाला सोसावेच लागतात. म्हणूनच या सगळ्याचा गंभीरपणाने विचार केला तर प्रतिजैविकांचा अतिरिक्त आणि अनावश्यक वापर म्हणजे ‘रोग परवडला, पण औषधे नकोत,’ यातलाच प्रकार आहे. म्हणूनच प्रतिजैविकांचा होणारा अतिरिक्त वापर थांबविलाच पाहिजे.